ANILARINA
AYSEL, BATAKLI DAMIN KIZI
THE GIRL FROM THE MARSH CROFT
Yönetmen: Muhsin Ertuğrul
Türkiye / 1934 / Siyah - Beyaz / 80' / Türkçe; İngilizce altyazılı
Senarist: Nâzım Hikmet
Müzik: Cemal Reşit Rey
Görüntü Yönetmeni: Cezmi Ar, Remzi Ar
Oyuncular: Cahide Sonku, Talât Artemel, Feriha Tevfik, Mahmut Moralı, Behzat Butak
Nobel Edebiyat Ödülü kazanan ilk kadın yazar Selma Lagerlöf’ün öyküsünden uyarlanan filmin senaryosu Nâzım Hikmet tarafından Mümtaz Osman mahlasıyla kaleme alındı.Türk tiyatrosunun öncüsü Muhsin Ertuğrul tarafından sesli olarak çekildi. Başrolde sinemamızın ilk kadın yönetmeni ve efsanevi oyuncusu Cahide Sonku yer alıyor; müzikler ise ünlü besteci Cemal Reşit Rey* tarafından bestelenip İstanbul Konservatuar Orkestrası tarafından seslendirildi.
Köyde geçen dramatik hikâyede, Satılmışzadeler’in yanında çalışan Aysel’in hamile kalması, çocuğun babasının evin beyi olduğu iddiası ve ardından mahkeme süreci anlatılıyor. Dönemin toplumsal sınıf ve cinsiyet sorunlarını cesurca işleyen film, çekildiği dönemde pek çok 'ilk'i barındırıyor. Türkiye sinemasında köy filmleri geleneğinin öncüsü olarak tarihe geçti.
*Cemal Reşit Rey (1904-1985), Türk Beşleri’nin üyesi olarak çok sesli müziğin öncülerinden biri oldu. 1923’te yurda dönerek Dar-ül Elhan’da (sonradan İstanbul Belediye Konservatuvarı) kompozisyon ve piyano dersleri verdi, 1934’te İstanbul Şehir Orkestrası’nın çekirdeğini kurdu ve uzun yıllar yönetti. Rey, halk motiflerini çok seslilikle buluşturan ilk bestecilerden biri olarak 1926’da On İki Anadolu Türküsü ile bu dönemi başlattı.
Türkiye’nin Kalbi Ankara, Aysel Bataklı Damın Kızı, Lüküs Hayat gibi yapımların özgün müzikleri onun imzasını taşır. 1982’de Devlet Sanatçısı ünvanı alan Rey, 7 Ekim 1985’e dek Mimar Sinan Üniversitesi’nde kompozisyon öğretmenliği yaptı.
Sinematek/Sinema Evi tarafından, Kurukahveci Mehmet Efendi’nin katkılarıyla restore edilmiştir.
Muhsin Ertuğrul
Sanatçı kimliği, güçlü yöneticiliği ve tiyatroya getirdiği disiplinle Muhsin Ertuğrul (1892–1979), modern Türk tiyatrosunun kurucusu olarak kabul edilir. Ülkemizde ilk çocuk tiyatrosunun kurulmasını sağlayan Ertuğrul, hem Şehir Tiyatrosu hem de Devlet Tiyatroları dönemlerinde yazarlarımızı cesaretlendirerek özgün oyunların sahnelenmesini sağladı. Sinemaya da öncülük eden Ertuğrul, 1918’de Berlin’de oyuncu olarak sahneye çıktı, aynı yıl yönettiği filmlerle Türk sinemasının temellerini attı. 1922’de Türkiye’nin ilk filmini (İstanbul’da Bir Facia-i Aşk) yönetti ve sonraki yıllarda İpek Film ile 20’ye yakın film çekti. 1953’te, ülkemizin ilk renkli filmlerinden biri olan Halıcı Kız ile sinemadaki yolculuğunu noktaladı. Ertuğrul’un tiyatro vizyonu, İstanbul ve Anadolu’daki sahne sanatlarının gelişimine öncülük etti; günümüzde hâlâ yaşayan birçok devlet ve özel tiyatronun kuruluşunda imzası bulunuyor. Sanatı, sahne ve perdeyi birleştirerek Türk kültürüne kalıcı bir miras bıraktı.
Filmografi
- Kara Lale Bayramı (1918)
- Boğaziçi Esrarı (1922)
- İstanbul'da Bir Facia-i Aşk (1922)
- Ateşten Gömlek (1923)
- Bir Sigara Yüzünden (1928)
- İstanbul Sokaklarında (1931) (İlk Sesli Türk Filmi)
- Aysel, Bataklı Damın Kızı (1934)
- Cici Berber (1933)
- Tosun Paşa (1939)
- Halıcı Kız (1953) (İlk Renkli Türk Filmi)